Is uw spaargeld nog veilig voor de fiscus?

De internationale antiwitwaswetgevingen, de Europese Spaarrichtlijn en de dubbele belastingverdragen doen het bankgeheim steeds meer afbrokkelen, ook in België. Alleen Switzerland beschermt de anonimiteit van buitenlandse beleggers nog met de Rubik-akkoorden. Maar het land voert wel de strijd op tegen de fiscale fraude.

Sinds 1 juli 2005 verplicht de Europese Spaarrichtlijn de lidstaten ertoe om te melden hoeveel interesten hun banken uitbetalen aan niet-ingezetenen. Voor Luxemburg en Zwitserland - en ook Oostenrijk - geldt een uitzondering. Die landen houden een zogenoemde woonstaatheffing in, die sinds 1 juli 2011 is opgetrokken tot 35%. "Met die bronbelasting behoudt de Belgische spaarder in Luxemburg en Zwitserland een zekere anonimiteit ten opzichte van zijn plaatselijke belastingcontroleur, omdat er geen gegevens worden uitgewisseld met de Belgische overheid", zegt Vincent Hovine van de vermogensbeheerder Puilaetco Dewaay. "Maar op termijn is het de bedoeling dat die landen overstappen naar het systeem van informatie-uitwisseling dat de andere lidstaten al toepassen. Daardoor kunnen Europese burgers die beleggingen hebben in een ander land van de Europese Unie hun interesten op hun spaarproducten niet meer verborgen houden voor de nationale fiscus."

In de strijd tegen de fiscale fraude staan landen met een gun tig belastingregime zoals Luxemburg en Zwitserland onder steeds grotere internationale druk om hun bankgeheim op te geven. Hovine: "Zo bevat het dubbele belastingverdrag tussen België en Luxemburg de clausule dat het Groothertogdom niet mag weigeren inlichtingen te geven alleen omdat die gegevens in handen van een bank, een trust, een stichting of een fiduciaire zijn. Wel heeft Luxemburg gepreciseerd dat het alleen informatie vrijgeeft na een gemotiveerd verzoek. Dat betekent in de praktijk dat de buitenlandse bankrekeningen vooral bij een ernstig vermoeden van fraude worden geopend."

Naast de Europese Spaarrichtlijn en de dubbele belastingverdragen doen ook de internationale antiwitwaswetgevingen het bankgeheim steeds verder afbrokkelen. Volgens de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso) hebben ongeveer 100.000 belastingplichtigen de jongste twee jaar hun zwart geld uit buitenlandse belastingparadijzen fiscaal geregulariseerd.

Die operatie heeft de nationale schatkisten niet minder dan 14 miljard euro opgeleverd. De koploper is Italië, dat 5,6 miljard euro extra belastingen heeft binnengehaald. De Verenigde Staten en Duitsland inden door hun fiscale amnestiemaatregelen respectievelijk 2 en 1,8 miljard euro.

Luxemburg buigt

"Luxemburg verzet zich niet langer principieel tegen de uitwisseling van informatie", zegt Michelle Bovy, hoofd vermogensbeheer van de Belgische vermogens beheerder Merit Capital. In het dubbele belastingverdrag dat het Groothertogdom met België heeft afgesloten, staan expliciet de voorwaarden vermeld waaraan de Belgische fiscus zich moet houden om het Luxemburgse bankgeheim te kunnen opheffen.

Stichtingen, trusts en financiële instellingen mogen zich niet meer beroepen op het bankgeheim om informatie achter te houden. Bovy: "Op verzoek van België mogen de inlichtingen ook voor niet-fiscale doeleinden worden gebruikt, op voorwaarde dat Luxemburg daar uitdrukkelijk toestemming voor geeft. De afspraken die daarover zijn gemaakt, verschijnen binnenkort in het Belgisch Staatsblad."

Luxemburg heeft ook de Europese richtlijn over de administratieve uitwisseling van informatie aangenomen. Daaronder vallen niet alleen particulieren, maar ook rechtspersonen en vzw's. "Een lidstaat hoeft niet langer over concrete aanwijzingen van fraude te beschikken om inlichtingen te vragen", zegt Michelle Bovy. "Een verwijzing naar de nationale wetgeving volstaat. In dat verzoek moet wel een identiteit en een motivering staan. Maar die verplichting betekent niet dat een concrete naam en een adres moeten worden opgegeven. Het fiscale identificatienummer of een bankrekening zou volstaan."

Meestbegunstigingsclausule Michelle Bovy vestigt de aandacht op de zogenoemde meestbegunstigingsclausule. Die houdt in dat een lidstaat die aan een land informatie verstrekt die verder gaat dan de administratieve richtlijn, die dienstverlening niet mag weigeren aan een derde land. "Omdat België de fiscale verjaringstermijnen in het dubbele belastingverdrag met de Verenigde Staten onbeperkt heeft gemaakt, mag ons land geen verzoeken tot onbeperkte onderzoekstermijnen meer weigeren, ook als die van andere landen komen."

Die uitwisseling op verzoek gaat in vanaf 2013. Voorlopig geldt ze enkel voor vijf categorieën van inkomsten en vermogens: arbeidsinkomens, bezoldigingen van bedrijfsleiders en tantièmes, levensverzekeringsproducten (behalve de zogenoemde vermogensverzekeringen) , pensioenen  en de eigendom van en de inkomsten uit onroerend goed.

"Maar Luxemburg zal niet overgaan tot een automatische uitwisseling van inkomsten uit spaartegoeden", voorspelt Gerd Goyvaerts, vennoot van Tiberghien Advocaten. "Het Groothertogdom is een belangrijke speler in de sector van de beleggingsverzekeringen. Die ontspringen nog altijd de dans (zie kadertekst 'Kies voor de bescherming van uw vermogen'). Ook de Belgische regering-Di Rupo laat die producten onbelast. Zo blijft de traceerbaarheid van Tak 21- en Tak 23- verzekeringen gering. Dat trekt een bepaald publiek aan, dat zijn vermogen fiscaal niet wenst te regulariseren."

Toch verstrengen de aanvaardingsprocedures in Luxemburg. Goyvaerts: "In tegenstelling tot het verleden hanteren de financiële instellingen in het Groothertogdom nu ook strenge aanvaardingsregels voor stortingen op bankrekeningen. Toch hoeft de cliënt nog niet in alle gevallen op dezelfde manier de fiscale herkomst van zijn kapitaal te bewijzen als voor een Belgische bank het geval is."

Verhuizen naar Zwitserland

De Zwitserse vermogensbeheerder UBS gaf vorig jaar de bankgegevens van 5000 Amerikaanse  cliënten vrij en betaalde een boete van 780 miljoen dollar aan de Amerikaanse fiscus, nadat de Verenigde Staten ermee hadden gedreigd om de banklicentie van UBS in te trekken. Sinds die affaire hebben heel wat buitenlandse beleggers zich teruggetrokken uit Zwitserland.

Ook de uitwisseling van informatie tussen de Oeso-landen bedreigt de gemoedsrust van wie dacht dat zijn vermogen in Zwitserland hoog en droog bleef. "Ondanks alle aanslagen die erop worden gepleegd, blijft het Zwitserse bankgeheim een rots in de branding, maar dan alleen voor de inwoners zelf', zegt Anton van Zantbeek van het Brusselse advocatenkantoor Rivus. "Enkel bij een strafzaak vervalt dat voorrecht.  Wie om legitieme redenen prijsstelt op zijn anonimiteit, verhuist dus beter naar Zwitserland. Dat kan ook fiscaal interessant zijn."

Bovendien heeft Zwitserland het geweer van schouder veranderd. Om het bankgeheim te  beschermen, heeft de Zwitserse regering op 10 augustus 2011 met Duitsland een minnelijke schikking over de wederzijdse belastinggeschillen gesloten. Het zogenoemde Rubik-akkoord respecteert de privacy van de rekeninghouders, maar bindt tegelijk de strijd aan tegen de fiscale fraude. De overeenkomst maakt het mogelijk dat Duitsers hun fiscale situatie regulariseren door een eenmalige heffing van 34 % te betalen, die een streep zet onder het verleden. Bovendien zullen de Zwitserse banken voortaan een substantiële belasting innen op interesten, dividenden en kapitaalwinsten van buitenlandse beleggers. Die voorheffingen zijn bevrijdend, zowel fiscaal als strafrechtelijk. Op 6 oktober 2011 heeft Zwitserland een soortgelijke overeenkomst gesloten met het Verenigd Koninkrijk. Er lopen ook onderhandelingen met Frankrijk.

Zwitserland neemt daarbij de rol van belastingontvanger op zich, die de geïnde bedragen doorstort  naar de belastingdiensten van de verschillende landen. Bovy: "De Rubik-akkoorden gaan veel verder dan de Europese Spaarrichtlijn. Naast interesten viseren ze ook het kapitaal zelf, inclusief de dividenden en de meerwaarden op aandelen. Aangezien de anonimiteit van de beleggers behouden blijft, is het moeilijk om te controleren of de gestorte bedragen overeenstemmen met de echte opbrengsten. Het bankgeheim blijft intact, zelfs al heeft de belastingplichtige zich schuldig gemaakt aan fiscale fraude, het witwassen van geld en andere inbreuken. Enkel als een Duitse belegger die op 1 januari 2011 een Zwitserse rekening had, de forfaitaire boete niet wil betalen of niet akkoord gaat met de toekomstige afhoudingen, wordt het bankgeheim officieel opgeheven en moet Zwitserland de identiteit van de rekeninghouder doorgeven aan Duitsland."

Rubik betonneert het bankgeheim

"Nu de Europese lidstaten in ruil voor een forse vergoeding een uitzondering toestaan aan Zwitserland, zodat het land geen bankgegevens hoeft vrij te geven, is de uitbreiding van de Europese  Spaarrichtlijn ten dode opgeschreven", zegt Gerd Goyvaerts van Tiberghien Advocaten. "In tegenstelling tot de voorwaarden van de Rubik-akkoorden is de woonstaatheffing niet fiscaal bevrijdend. Het Verenigd Koninkrijk heeft een voorschot van niet minder dan 500 miljoen Zwitserse frank op de bronheffingen afgedwongen. Door de grote overheidstekorten zullen andere landen dat voorbeeld wellicht volgen. De onderhandelingen die met Frankrijk worden gevoerd, zitten in een vergevorderd stadium."

Ondanks de vrij hoge prijs bekoort de pragmatische aanpak van de Zwitsers veel beleggers. Goyvaerts: "In België verandert de belastingwetgeving om de haverklap. Daardoor wordt een rechtsonzekerheid gecreëerd. De fiscale regularisatie in ons land vertoont tekortkomingen. De strafrechtelijke immuniteit blijft beperkt. Geregulariseerde beroepsinkomsten worden doorgegeven aan de lokale belastingcontrole en er is geen verrekening van de woonstaatheffing. Voorts loopt de belastingbetaler na een regularisatie nog altijd het risico op een discussie over de kwalificatie van zijn inkomen. In het slechtste geval hangt hem een verbeurdverklaring boven het hoofd, zelfs na een fiscale verjaring."

Ernstige, georganiseerde fraude

Er bestaat ook geen precieze definitie van wat ernstige en georganiseerde fiscale fraude juist inhoudt. Daarom schreef een groep experts in opdracht van voormalig staatssecretaris voor de Bestrijding van de Fiscale Fraude Bernard Clerfayt (MR) een ontwerp van herstelwet, die al die problemen oploste. Maar het begrotingsakkoord van de nieuwe regering-Di Rupo maakt geen gewag meer van dat voorstel. Die uitweg lijkt dus op een dood spoor te zitten.

De ondertekening van een Rubikakkoord, dat het Zwitsers bankgeheim betonneert, is een mogelijk alternatief. Goyvaerts: "Die overeenkomst biedt rechtszekerheid, zowel op fiscaal als strafrechtelijk  vlak. Ze is als het ware de institutionalisering van een fiscale amnestie op bilateraal vlak, via een  unanieme maar relatief dure bronheffing, die gradueel alle belastingfraude doet verdampen. Als België zo’n overeenkomst met Zwitserland sluit, kan dat in het belang van de Belgische schatkist kan zijn."